( 312 ) 11 / 13 « بيت المقدس » . « بيت المقدّس » نام شهري است بر روى كوههاى يهودا ، كه مقسم آب بين درهء أردن در شرق و درياى مديترانه در غرب است . عمر اين شهر به بيش از 35 سده مىرسد و از دير باز كانون رويكرد سه دين بزرگ ابراهيمى ( يهوديّت و مسيحيّت و اسلام ) بوده است . نام ديگر آن « أورشليم » است . در صدر اسلام نام كامل أورشليم ، « إيلياء مدينة بيت المقدّس » ( آيليا ، شهر معبد ) بود . امّا عملا إيلياء يا به صورت متداول‌تر ، « بيت المقدس » خوانده مىشد . إيلياء كه به سه شكل متفاوت تلفّظ مىشده ، همان « آيليا » ( Aelia ) ى رومي است « بيت المقدّس » در اصل همان « بيت مقديشعا » ( « معبد » ) آرامى است و مسلمانان از جمله در العقد الفريد در اين معنا به كار برده‌اند : « در نيايش عزرا آمده است : خداوندا ، از ميان همهء سرزمينها إيلياء را برگزيده‌اى ، و از إيلياء بيت المقدس را » امّا اين نام به زودى بر شهر أورشليم اطلاق گرديد ، و حريم معبد با كلمهء « الحرم » كه معادل تازى « بيت المقدس » است مشخص شد . نام متداول اين شهر ، يعنى « القدس » ، كلمهء آرامى « قدشه » است . گونهء ديگر نام « بيت المقدّس » كه نزد مسلمانان شناخته بوده و هست ، « بيت المقدس » است كه « بيت المقدّس » دگرگون شدهء آنست و خود آن - چنان كه پيشتر آمد - دگرگون شدهء « بيت مقديشعا » ى آرامى . در قرآن مجيد اشارهء صريحى به بيت المقدّس نشده است ، امّا مسلّما رسول اللّه - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - شهر قدس را مىشناخته‌اند . ( نقل به تلخيص و تحرير از : بيت المقدّس ، ترجمه و تأليف : مرتضى اسعدى ، صص 1 تا 18 . ) ( 313 ) 11 / 16 « عرب را رسم بوذ . . . » . سنج : مجمع البيان ، ج 1 ، ص 315 ؛ و : التّبيان ، ج 1 ، ص 351 . « فَلِمَ تَقْتُلُونَ . . . مِنْ قَبْلُ » . البقرة / 91 . ( 314 ) 11 / 19 « پيغامبران » . « پيغامبر » : به زبر يكم و زبر باء ؛ مركّب از پيغام + بر ( كوتاه گشتهء : برنده ) : رسول ، كسى كه پيغام مىبرد يا مىآورد ، كسى كه از سوى خداوند - سبحانه و تعالى - مأمور هدايت خلق است . « پيغمبر » مخّفف همين واژه است . ( نگر : برهان قاطع ، ج 1 ، ص 445 ، حاشية ) بايد دانست - بر خلاف امروز - پيشينيان ، واژهء « پيغامبر » را ، هم در معناى عام و هم در معناى خاص به كار مىبرده‌اند . براى فهم بهتر اين مقوله برابر نهاده‌ها يا ترجمه‌هايى چند كه در برابر واژگان تازى در قديم ثبت گرديده مىآوريم : با يكديگر پيغامبر فرستادن : المراسلة . / پيغامبر فرستاده : الرسول - المرسل . / پيغامبرى : الالوكة - النبوة . / آنكه دعوى پيغامبرى كند و نباشد : المتنبي . ( دستور الاخوان ، ج 2 ، ص 864 ) . ( 315 ) 11 / 19 « بدانذ » . در دستنوشت : بىنقطهء حرف يكم .